Charakterystyczny haft sieradzki został wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Tym samym dołączył do kilku innych akcentów na tej liście. Dziedzictwem niematerialnym Polski zostały już wcześniej uznane kwietne dywany ze Spycimierza, kutnowskie tradycje rzeźbiarskie i folklor opoczyński.
Haft Sieradzki – Tradycja i Sztuka Ludowa
Haft sieradzki to wyjątkowa forma rękodzieła ludowego, charakterystyczna dla regionu Sieradza. Jego korzenie sięgają dawnych tradycji hafciarskich, które były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Haft ten wyróżnia się bogatą kolorystyką oraz unikalnymi wzorami inspirowanymi naturą.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów haftu sieradzkiego jest „róża sieradzka”, która często pojawia się w kompozycjach zdobniczych. Inną charakterystyczną techniką jest haft marszczony, zwany „wodą”, który dodaje tekstylnym dekoracjom wyjątkowej struktury i głębi.
Haft sieradzki zdobił tradycyjne stroje ludowe, szczególnie fartuchy i koszule, a jego wzory były inspirowane zarówno lokalnymi motywami, jak i wpływami z innych regionów. Współcześnie haft ten jest ceniony jako element dziedzictwa kulturowego i został wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Róża jest wyjątkowa, ale mamy też niepowtarzalne stokrotki, piękne niezapominajki, chabry, dlatego haft sieradzki jest tak unikatowy – mówi Anna Curuł, twórczyni ludowa z powiatu sieradzkiego, propagatorka ręcznie robionych ozdób i zdobień
mówi Anna Curuł, twórczyni ludowa z powiatu sieradzkiego
Dzięki staraniom lokalnych twórców, takich jak Anna Curuł, haft sieradzki nadal jest pielęgnowany i promowany jako ważny element polskiej tradycji ludowej. To właśnie Anna Curuł złożyła wniosek o wpisanie haftu sieradzkiego na listę dziedzictwa narodowego. Depozytariuszką wniosku była Aleksandra Adamus, która haftowania nauczyła się od mamy.
Najpierw to był haft kaszubski. Nie wiedziałam, że mamy swój, sieradzki. Dziś sieradzką różę wyszywam prawie na wszystkim poza aksamitem i czarnymi tkaninami
mówi Aleksandra Adamus, twórczyni ludowa z Warty
Historia haftu sieradzkiego
Do wybuchu pierwszej wojny światowej, haft sieradzki był prostszy i mniej kolorowy. Więcej barw i bardziej skomplikowanych ściegów przybyło w międzywojniu i już po II wojnie światowej. Barwne kwiaty wyszywano na tradycyjnych koszulach świątecznych, zarówno kobiecych, jak i męskich – zdobiły ich kołnierzyki i mankiety.
Haftowano również fartuchy. Do wykonania wzorów stosuje się kilka technik m.in. haft płaski, cieniowany, haft na tiulu oraz haft marszczony, zwany „wodą”, który daje efekt strukturalny.
Techniki hafciarskie
Haft sieradzki wyróżnia się unikalnymi technikami, które nadają mu charakterystyczny wygląd i bogatą fakturę. Oto kilka kluczowych metod stosowanych w tym tradycyjnym rękodziele:
- Haft płaski – jedna z najbardziej rozpoznawalnych technik, polegająca na gęstym nakładaniu nici, tworząc jednolite powierzchnie. Wzory często przedstawiają motywy roślinne, takie jak róże, konwalie czy niezapominajki.
- Haft marszczony („woda”) – technika, która dodaje tekstylnym dekoracjom wyjątkowej struktury i głębi. Jest stosowana głównie na fartuchach i koszulach.
- Cieniowanie nici – stosowane w motywach roślinnych, szczególnie w liściach, aby nadać im bardziej naturalny wygląd.
- Kompozycja geometryczna – oprócz kwiatowych wzorów, haft sieradzki wykorzystuje także kropki, linie faliste i zygzakowate, które dodają dynamiki i różnorodności.
Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego liczy już 112 pozycji. Z województwa łódzkiego są na niej:
- Procesja Bożego Ciała w Łowiczu (2014),
- Procesja Bożego Ciała z tradycją kwietnych dywanów w Spycimierzu (2018),
- tradycje rzeźbiarskie ośrodka w Kutnie (2023),
- opoczyński folklor (2024).
