Budowany tunel średnicowy w Łodzi po kilku latach od planowanego zakończenia wchodzi w kluczową fazę. Po miesiącach zastoju, sporów prawnych i niepewności mieszkańców wysiedlonych kamienic, uchwalona tzw. ustawa tunelowa ma umożliwić wznowienie prac oraz wypłatę odszkodowań lub zapewnienie nowych lokali. Inwestor, wykonawca i przedstawiciele władz publicznych zapowiadają, że projekt zostanie doprowadzony do końca, choć wciąż trwają mediacje dotyczące warunków finansowych kontraktu.
Nowe przepisy jako przełom w sporze o nieruchomości
Znowelizowana ustawa o transporcie kolejowym, nazywana potocznie ustawą tunelową, ma wejść w życie 23 stycznia. Jej głównym celem jest uporządkowanie kwestii prawnych związanych z przejmowaniem nieruchomości i zapewnieniem rekompensat dla mieszkańców, których domy znajdują się na trasie budowy tunelu średnicowego w Łodzi.
Przepisy znowelizowanej ustawy umożliwiają wypłatę odszkodowań mieszkańcom, którzy ze względu na bezpieczeństwo nie będą mogli wrócić do swoich mieszkań
informuje senator Krzysztof Kwiatkowski.
Nowe regulacje przewidują wypłatę odszkodowań według wartości odtworzeniowej nieruchomości, bez pomniejszania jej o stopień technicznego zużycia. W przypadku stuletnich kamienic, których zużycie sięga nawet 80 procent, ma to kluczowe znaczenie dla realnej wartości rekompensaty.
Oszukalibyśmy mieszkańców, gdyby dostali tylko 20 procent ceny metra kwadratowego
dodaje senator Kwiatkowski.
Według szacunków ekspertów odszkodowania mogą sięgać nawet 12 tysięcy złotych za metr kwadratowy mieszkania. W warunkach łódzkiego rynku nieruchomości taka kwota pozwala na zakup lokalu w dobrej lokalizacji i standardzie. Budżet państwa zabezpieczył na ten cel około pół miliarda złotych, a w razie potrzeby środki mają zostać zwiększone w kolejnych latach.
Tunel średnicowy w Łodzi a sytuacja wysiedlonych mieszkańców
Zatrzymanie prac przy tunelu po katastrofie budowlanej we wrześniu 2024 roku oznaczało dla około 250 mieszkańców kamienic w rejonie alei 1 Maja w Łodzi konieczność opuszczenia swoich domów. Lokatorzy trafili do hoteli i mieszkań wynajmowanych przez wykonawcę inwestycji. Koszt ich zakwaterowania sięga około 2 milionów złotych miesięcznie.
Dotychczasowe przepisy nie pozwalały na szybkie przejęcie nieruchomości za odszkodowaniem ani na zaoferowanie mieszkańcom trwałych rozwiązań. Prowadzone przez wiele miesięcy rozmowy z lokatorami i właścicielami kamienic nie przynosiły porozumienia.
Rozmowy o zabezpieczaniu konstrukcji budynków, które wiązały się z ingerencją w prywatną własność, budziły sprzeciw mieszkańców
informuje Piotr Grabowski, rzecznik PBDiM w Mińsku Mazowieckim.
Mieszkańcy obawiali się, że nie otrzymają ani lokali zastępczych, ani odpowiednich odszkodowań w razie istotnego naruszenia konstrukcji budynków. Nowe przepisy mają te obawy rozwiać, dając podstawę do wypłaty rekompensat i przejęcia nieruchomości w terminach akceptowalnych społecznie.
Wykonawca deklaruje gotowość do wznowienia robót
Przedsiębiorstwo Budowy Dróg i Mostów z Mińska Mazowieckiego, odpowiedzialne za realizację tunelu, od dawna wskazywało, że brak narzędzi prawnych do przejęcia nieruchomości i zabezpieczenia kamienic uniemożliwia kontynuowanie prac. Po wejściu w życie ustawy tunelowej wykonawca liczy na szybkie odblokowanie frontu robót.
Firma deklaruje, że po spełnieniu warunków formalnych i finansowych tarcza TBM Katarzyna może wznowić drążenie w styczniu 2026 roku. Do wydrążenia pozostaje około 980 metrów tunelu, a cała inwestycja jest ukończona w ponad 70 procentach. Sprzęt i zespół wykonawcy pozostają w gotowości do powrotu na plac budowy.
Zarówno zespół, jak i sprzęt w gotowości czekają na wznowienie prac przy drążeniu tunelu średnicowego
mówi Piotr Grabowski, rzecznik budowy tunelu.
Wznowienie drążenia ma również przyspieszyć otwarcie dla ruchu kluczowych ulic w centrum miasta, w tym przejazdu przez skrzyżowanie al. Kościuszki z ul. Zieloną.
Tunel średnicowy w Łodzi w centrum mediacji finansowych
Równolegle do zmian prawnych trwają mediacje między PKP Polskimi Liniami Kolejowymi a wykonawcą dotyczące waloryzacji kontraktu. Wzrost kosztów materiałów, robocizny i usług budowlanych sprawia, że pierwotne warunki finansowe umowy stały się przedmiotem sporu.
Naszym celem jest zakończenie mediacji nie później niż w ciągu trzech, czterech tygodni
mówi Marcin Mochocki, dyrektor ds. realizacji inwestycji w PKP PLK.
PKP PLK podkreśla, że działa w reżimie zamówień publicznych i dyscypliny finansów publicznych, co ogranicza możliwość dowolnego kształtowania wartości kontraktu. Propozycja waloryzacji, jaką inwestor przedstawił wykonawcy, opiera się na wcześniej uzgodnionej metodologii kalkulacji zmiany wynagrodzenia.
Na ten moment wykonawca nie zaakceptował propozycji istotnej dopłaty do kontraktu
informuje Marcin Mochocki.
Jeśli strony nie osiągną porozumienia, PKP PLK zapowiadają wdrożenie rozwiązań przewidzianych w umowie, włącznie z możliwością odstąpienia od kontraktu. Jednocześnie inwestor zaznacza, że preferuje kontynuację współpracy z obecnym wykonawcą, jako najprostszą drogę do zakończenia inwestycji.
Skala inwestycji i dotychczasowy postęp prac
Koszt budowy tunelu pod Łodzią wynosi obecnie niemal 2,5 miliarda złotych. Początkowo wartość kontraktu sięgała 1,7 miliarda złotych, a wzrost kosztów wynika m.in. z rozbudowy projektu o dodatkowy przystanek Koziny oraz kolejnych aneksów do umowy. Do tej pory wypłacono wykonawcy około 1,6 miliarda złotych, a kontrakt objęto 10-procentową waloryzacją.
Tunel średnicowy w Łodzi ma mieć 7,5 kilometra długości i połączyć dworzec Łódź Fabryczna ze stacjami Łódź Kaliska i Łódź Żabieniec. W zachodniej części powstają cztery jednotorowe tunele, a wschodni odcinek stanowi dwutorowy tunel przebiegający przez Koziny, Polesie i Śródmieście. Na trasie zaplanowano trzy przystanki: Koziny, Polesie i Śródmieście.
Do tej pory wykonano tunele jednotorowe, część tunelu dwutorowego oraz konstrukcje żelbetowe przystanków. Najtrudniejszy odcinek – około 1300 metrów pod ścisłą zabudową centrum miasta – wciąż czeka na dokończenie. To właśnie na tym fragmencie doszło do osiadania budynku przy alei 1 Maja 23 i zatrzymania tarczy TBM.
Znaczenie tunelu dla systemu transportowego
Tunel średnicowy w Łodzi ma znaczenie nie tylko lokalne, ale także ogólnokrajowe. Po zakończeniu budowy umożliwi przejazd pociągów dalekobieżnych przez centrum miasta, z postojem na nowych przystankach. Dzięki temu podróże na trasach Warszawa–Poznań i Warszawa–Wrocław mają się skrócić, a przesiadki w Łodzi staną się wygodniejsze.
Tunel średnicowy w Łodzi to inwestycja o absolutnie krytycznym charakterze dla całego systemu transportowego w Polsce
zaznacza Marcin Mochocki.
Projekt ma również poprawić komunikację regionalną, umożliwiając lepsze skomunikowanie Łodzi z okolicznymi miejscowościami. Nowe przystanki w centrum miasta mają ułatwić codzienne dojazdy do pracy, szkół i uczelni.
Wpływ inwestycji na układ komunikacyjny miasta
Budowa tunelu znacząco wpływa na funkcjonowanie ruchu drogowego w centrum Łodzi. Szczególnie dotkliwe dla mieszkańców i kierowców jest zamknięcie skrzyżowania al. Kościuszki z ulicami Zieloną i Zachodnią, gdzie powstaje podziemny przystanek. Wykop zajmuje całe skrzyżowanie, co ogranicza przejazd przez śródmieście.
Apelujemy, żeby firma wykonawcza wspólnie z inwestorem jak najszybciej zdecydowała o otwarciu ulicy Zachodniej i al. Kościuszki
mówi Hanna Zdanowska, prezydent miasta Łodzi.
Władze miasta podkreślają, że przywrócenie przejezdności tego odcinka jest kluczowe dla funkcjonowania „kręgosłupa komunikacyjnego” Łodzi. Wznowienie prac drążeniowych i zakończenie części robót przy przystanku ma przyspieszyć otwarcie skrzyżowania.
Tunel średnicowy w Łodzi a perspektywa zakończenia inwestycji
Pierwotny termin zakończenia budowy tunelu wyznaczono na 2021 rok. Kolejne aneksy przesuwały datę oddania inwestycji, a ostatni formalnie obowiązujący termin zakładał zakończenie drążenia w czerwcu 2026 roku i uruchomienie ruchu pociągów w grudniu tego samego roku. Obecnie inwestor przyznaje, że trudno wskazać nawet szacunkową datę zakończenia prac.
Wobec obecnej sytuacji na budowie trudno wskazywać nawet szacunkowy termin zakończenia prac
mówi Marcin Mochocki.
Brak aktualnego harmonogramu kontraktowego i zastój na placu budowy sprawiają, że przyszłość projektu zależy od wyniku mediacji oraz skutecznego wdrożenia ustawy tunelowej. Jednocześnie inwestor podkreśla, że decyzje środowiskowe dla projektu pozostają ważne do 2033 roku, co daje czas na dokończenie inwestycji nawet w razie konieczności zmian organizacyjnych.
Co musi się wydarzyć, aby tunel został ukończony?
Kiedy zostanie dokończona budowa budowy tunelu wymaga spełnienia kilku warunków:
- zakończenie mediacji między PKP PLK a wykonawcą w sprawie waloryzacji kontraktu;
- wejście w życie ustawy tunelowej i wykorzystanie jej narzędzi do przejęcia nieruchomości oraz wypłaty odszkodowań;
- formalne przekazanie frontu robót wykonawcy, w tym dostępu do kamienic wymagających zabezpieczenia lub przebudowy;
- podjęcie decyzji organizacyjnych dotyczących dalszego prowadzenia prac, w tym ewentualnych zmian w sposobie realizacji inwestycji.
Ustawą tunelową uprzątnęliśmy cały bałagan prawny
podkreśla senator Krzysztof Kwiatkowski.
Przedstawiciele władz publicznych i inwestora zgodnie deklarują, że tunel średnicowy w Łodzi zostanie ukończony, niezależnie od tego, jaki scenariusz organizacyjny ostatecznie zostanie przyjęty. Dla mieszkańców Łodzi i regionu oznacza to perspektywę poprawy komunikacji kolejowej oraz zakończenia wieloletnich utrudnień w centrum miasta.
