Rok 2026 ogłoszono czasem szczególnego upamiętnienia twórczości i biografii jednej z najważniejszych polskich rzeźbiarek XX wieku. Życie Aliny Szapocznikow staje się osią programu, który łódzkie instytucje kultury rozwijają z myślą o setnej rocznicy urodzin rzeźbiarski. Projekt obejmuje wystawy, oprowadzania, konferencje i działania edukacyjne, a jego organizatorzy podkreślają zarówno międzynarodowy dorobek artystki, jak i jej silne związki z regionem.
Szapocznikow w centrum jubileuszowych wydarzeń
Inicjatywa Roku Aliny Szapocznikow powstała z porozumienia Muzeum Sztuki w Łodzi oraz Muzeum Tradycji Niepodległościowych. Obie instytucje współpracują z lokalnymi organizacjami, aby stworzyć program, który przybliży życie i twórczość rzeźbiarki szerokiej publiczności.
Naszym celem jest popularyzacja wiedzy o Alinie Szapocznikow, zwłaszcza o tej części jej życia, która jest związana z naszym regionem
mówi doktor Izabela Terela.
Dyrektor Muzeum Sztuki, Daniel Muzyczuk, zwraca uwagę na osobiste i zawodowe relacje artystki z Łodzią.
Alina Szapocznikow jest silnie związana z naszym regionem i z naszym muzeum. Jej pierwszym mężem był przecież Ryszard Stanisławski, późniejszy długoletni dyrektor naszej instytucji
informuje Daniel Muzyczuk.
W zbiorach Muzeum Sztuki w Łodzi znajduje się 17 prac rzeźbiarki, w tym 15 rzeźb. Część z nich prezentowana jest na wystawie stałej „Sposoby widzenia”. To właśnie z tą kolekcją związane są pierwsze zapowiedzi wydarzeń jubileuszowych.
Najważniejsze dzieła i wyjątkowa prezentacja „Podróży”
Jednym z kluczowych punktów programu będzie pokaz jednej z najbardziej rozpoznawalnych prac artystki.
16 maja, w rocznicę jej urodzin, kiedy wypada także tegoroczna noc muzeów, pokażemy jej najsłynniejsze dzieło, wybitną rzeźbę „Podróż”. Ze względów konserwatorskich jest ona rzadko wystawiana. Od dawna można ją zobaczyć tylko w naszym muzeum
zapowiada Daniel Muzyczuk.
Oprócz prezentacji „Podróży” instytucje planują konferencję naukową oraz specjalne oprowadzania po wystawie „Sposoby widzenia”. Podczas nich zwiedzający poznają konteksty biograficzne i artystyczne, które łączą Szapocznikow z Łodzią i środowiskiem twórczym regionu.
„Opowiadamy w nim o tym, jak biografia i twórczość Aliny Szapocznikow łączy się z historią muzeum, z naszymi zbiorami, ale też z Łodzią i dlaczego ta artystka zajmuje szczególne miejsce w naszej instytucji” – podkreśla Katarzyna Różniak-Szabelska.
Biografia naznaczona doświadczeniem wojny
Alina Szapocznikow urodziła się 16 maja 1926 roku w Kaliszu, jednak dzieciństwo spędziła w Pabianicach. Jej rodzice byli lekarzami – ojciec dentystą, matka pediatrą. W czasie okupacji trafiła wraz z matką do getta w Pabianicach, a następnie do getta łódzkiego.
Kolejne lata wojny spędziła w obozach Auschwitz, Bergen-Belsen i Teresinie. Te doświadczenia, choć rzadko przez nią komentowane, odcisnęły piętno na jej życiu i zdrowiu.
Po wojnie rozpoczęła studia rzeźbiarskie – najpierw w Pradze, później w Paryżu. W 1951 roku wróciła do Polski, gdzie aktywnie uczestniczyła w konkursach na pomniki i działaniach środowiska artystycznego. Od 1963 roku mieszkała we Francji, gdzie rozwijała swój unikalny język artystyczny, oparty na eksperymentach z nowymi materiałami i odlewami ciała.
Twórczość o wyjątkowej sile wyrazu
Aloina Szapocznikow uchodzi za jedną z najbardziej oryginalnych rzeźbiarek XX wieku. Jej prace, często inspirowane chorobą i doświadczeniem własnej fizyczności, łączą osobisty wymiar z uniwersalną refleksją nad przemijaniem. Wprowadzała do rzeźby materiały nietrwałe, żywice syntetyczne i techniki, które w jej czasach były nowatorskie.
Jej dzieła prezentowano w najważniejszych światowych instytucjach, m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz Centre Pompidou w Paryżu. W Polsce szczególne miejsce zajmują w kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi, które od lat dokumentuje i popularyzuje jej dorobek.
Rok Aliny Szapocznikow jako przestrzeń dialogu z historią
W roku Aliny Szapocznikow Muzeum Tradycji Niepodległościowych planuje cykl spotkań poświęconych jej biografii, zwłaszcza okresowi spędzonemu w gettach Pabianic i Łodzi.
Alina Szapocznikow nie mówiła prawie wcale o pobycie w getcie, ani w obozach. Mamy bardzo mało jej własnych relacji i dokumentów na ten temat. Poprzez jej sztukę odkrywamy to, czego mogła doświadczyć
dodaje doktor Izabela Terela.
Program Roku Aliny Szapocznikow ma podkreślić zarówno lokalny wymiar jej historii, jak i globalne znaczenie jej twórczości. Organizatorzy zapowiadają, że kulminacja działań przypadnie na 16 maja 2026 roku – dokładnie sto lat od narodzin artystki.
