Bank Gospodarstwa Krajowego przeznaczy 180 milionów złotych na transformację Bełchatowa i jego okolic. Będą to pieniądze na preferencyjne pożyczki dla podmiotów działających na obszarze transformacji regionu bełchatowskiego. Pieniądze nie zostaną przekazane kopalni ani Elektrowni Bełchatów. O finansowanie będą mogły ubiegać się między innymi firmy, samorządy i instytucje kultury. Nabory mają rozpocząć się jesienią 2026 roku.
To nie są pieniądze dla kopalni i elektrowni
Zarząd Województwa Łódzkiego podpisał z Bankiem Gospodarstwa Krajowego umowę dotyczącą uruchomienia 180 milionów złotych na transformację Bełchatowa i gmin powiązanych gospodarczo z miejscowym kompleksem górniczo-energetycznym. Pomoc obejmie 35 gmin, które mają przygotować się do stopniowego ograniczania działalności opartej na wydobyciu węgla brunatnego i produkcji energii.
BGK rozpoczął postępowania, w których zostaną wybrane instytucje pośredniczące. To one będą później przyjmowały wnioski, oceniały projekty i udzielały pożyczek. Według obecnych zapowiedzi nabory mają rozpocząć się jesienią 2026 roku.
Kwota 180 milionów złotych nie będzie pomocą finansową dla PGE, kopalni ani Elektrowni Bełchatów. Pieniądze pochodzą z unijnego „Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji” i zostaną przeznaczone na zwrotne, choć preferencyjne finansowanie inwestycji realizowanych w regionie.
Przygotowane zostaną dwa instrumenty. Pierwszy będzie skierowany do mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw. Firmy będą mogły finansować inwestycje zwiększające zdolności produkcyjne, rozwój dotychczasowej działalności oraz wejście na nowe rynki.
Celem finansowania będą inwestycje zwiększające zdolności produkcyjne, między innymi wzmocnienie podstawowej działalności przedsiębiorstwa i wyjście na nowe rynki
wyjaśnia Katarzyna Kowalska, dyrektor Centrum Obsługi Przedsiębiorców UMWŁ.
Drugi instrument będzie dotyczył rozwoju kultury i turystyki. Z pożyczek skorzystają nie tylko przedsiębiorcy, ale również samorządy, instytucje kultury, parki krajobrazowe i inne podmioty. Finansowanie obejmie między innymi modernizacje infrastruktury turystycznej i kulturalnej, prace konserwatorskie oraz przystosowywanie obiektów do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami.
Szczegółowe warunki pożyczek pozostają nieznane
Nie podano jeszcze maksymalnej wysokości pojedynczej pożyczki, oprocentowania, wymaganego zabezpieczenia, okresu spłaty ani zasad dotyczących wkładu własnego. Warunki mają zostać przedstawione po wybraniu partnerów finansujących.
Ogłosiliśmy już postępowania przetargowe, w których wybierzemy partnerów finansujących, czyli instytucje udzielające pożyczek w regionie
podkreśla Paweł Chorąży, dyrektor zarządzający pionem funduszy europejskich w BGK.
Ostateczna atrakcyjność programu będzie więc zależała nie tylko od dostępnej kwoty, ale również od kosztów finansowania i wymagań stawianych wnioskodawcom.
Umowa dotycząca 180 milionów złotych jest kolejnym porozumieniem województwa łódzkiego z BGK w unijnej perspektywie finansowej 2021–2027. Łączna wartość pieniędzy powierzonych bankowi przez samorząd województwa wynosi prawie 1,15 miliarda złotych.
Transformacja obejmuje znacznie więcej niż Bełchatów
Obszar sprawiedliwej transformacji obejmuje 35 gmin. Są to: miasto Bełchatów oraz gminy Bełchatów, Drużbice, Kleszczów, Kluki, Rusiec, Szczerców, Zelów, Działoszyn, Kiełczygłów, Nowa Brzeźnica, Pajęczno, Rząśnia, Siemkowice, Strzelce Wielkie, Sulmierzyce, Gorzkowice, Rozprza, Wola Krzysztoporska, Złoczew, Dobryszyce, Gomunice, Kamieńsk, Lgota Wielka, Ładzice, Radomsko, Czarnożyły, Konopnica, Osjaków, Ostrówek, Wieluń, Wierzchlas i Widawa, a także miasta Radomsko i Piotrków Trybunalski.
Przy wyznaczaniu tego obszaru brano pod uwagę nie tylko położenie złóż i terenów górniczych, lecz także liczbę mieszkańców dojeżdżających do pracy w kopalni i elektrowni, powiązania lokalnych firm z kompleksem oraz wpływy samorządów z podatków i opłat związanych z działalnością PGE.
W całym programie „Fundusze Europejskie dla Łódzkiego” na przedsięwzięcia finansowane z „Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji” przewidziano ponad 350 milionów euro. Pieniądze mają wspierać przedsiębiorstwa, odnawialne źródła energii, rozwój cyfrowy, szkolnictwo zawodowe oraz przekwalifikowanie pracowników.
Tysiące miejsc pracy zależnych od kompleksu
Skala wyzwania jest znacznie większa niż samo zastąpienie jednego zakładu pracy innym. Według danych przywołanych w „Terytorialnym Planie Sprawiedliwej Transformacji” w 2020 roku kopalnia zatrudniała 4631 osób, elektrownia 2899, a spółki zależne od PGE kolejnych około 5,5 tysiąca pracowników.
Plan zakładał, że do 2030 roku przekwalifikowania może wymagać 1627 pracowników elektrowni oraz 2858 pracowników kopalni. Dokument ostrzegał również przed utratą kolejnych miejsc pracy w firmach świadczących usługi na rzecz kompleksu.
Transformacja oznacza także poważne zmiany w dochodach lokalnych samorządów. W 2019 roku podatki i opłaty związane z działalnością PGE przyniosły gminom z obszaru transformacji 288 milionów złotych. W przypadku Szczercowa odpowiadały za ponad 80 procent dochodów własnych gminy, w Rząśni za ponad 79 procent, w Sulmierzycach za niemal 79 procent, a w Kleszczowie za ponad 53 procent.
Region ma niewiele czasu na zmianę gospodarki
Według rządowej „Białej Księgi Zrównoważonej Transformacji Regionów Węglowych” bloki Elektrowni Bełchatów mają być wyłączane w latach 2030–2036. Ostatnia koncesja na eksploatację złóż węgla brunatnego w subregionie wygasa 17 września 2038 roku. Dokument wskazuje jednocześnie, że gospodarka regionu pozostaje silnie uzależniona od elektrowni, a pozyskanie nowych inwestycji utrudniają między innymi odległość od dużych ośrodków i brak pasażerskich połączeń kolejowych.
Zmiany związane z transformacją będą przeprowadzane stopniowo i są rozłożone na lata. Nie tracimy jednak czasu
zaznacza Joanna Skrzydlewska, marszałek województwa łódzkiego.
Preferencyjne pożyczki mają pomóc w tworzeniu firm i miejsc pracy, które stopniowo zmniejszą zależność regionu od kopalni i elektrowni. O tym, czy program rzeczywiście pobudzi lokalną przedsiębiorczość, zdecydują jednak warunki finansowania oraz liczba podmiotów gotowych inwestować na obszarze transformacji.
