W sercu Łodzi, w rejonie starego cmentarza żydowskiego, pracownicy Zakładu Wodociągów i Kanalizacji (ZWiK) natrafili na fragment dawnego kanału. Odkrycie to rzuca nowe światło na historię zapomnianych cieków wodnych, w tym jednego z nich – dopływ rzeki Łódki. To już trzeci przypadek, gdy na terenie Starego Miasta odsłonięto ślady podziemnych kanałów, które niegdyś zasilały główny nurt Łódki.
Dopływ rzeki Łódki – ślad po Ostrodze
Odnaleziony kanał najprawdopodobniej należał do rzeczki Ostrogi, która według historyków była jednym z dopływów rzeki Łódki. Jej przebieg przecinał dzisiejszą ulicę Zachodnią w miejscu dawnego cmentarza żydowskiego, a następnie kierował się w stronę Drewnowskiej.
To już trzecie miejsce na Starym Mieście, w którym odkryliśmy fragment podziemnego kanału dawnej rzeczki. To najpewniej rzeka Ostroga. Część historyków twierdzi, że nad tym zapomnianym dopływem Łódki próbowano lokować miasto o tej nazwie wcześniej, nim nadano prawa miejskie Łodzi
informuje Miłosz Wika
Miasto Ostroga – niedoszła lokacja nad strumieniem
Według badań historycznych, rynek Ostrogi wytyczono na północ od dzisiejszego placu Kościelnego, między ulicami Łagiewnicką i Zgierską. Przez ten teren miał płynąć niewielki strumień, którego źródła znajdowały się w rejonie dzisiejszych ulic Wojska Polskiego i Franciszkańskiej.
Przez wyznaczony na płaskim terenie rynek, miał płynąć niewielki strumień, którego wody – według historyków – brały początek z bagien w rejonie dzisiejszych ulic Wojska Polskiego i Franciszkańskiej
podkreśla Miłosz Wika.
Choć z lokacji Ostrogi nic nie wyszło, to jej obecność w dokumentach pokazuje, jak ważną rolę pełniły cieki wodne w planowaniu przestrzennym dawnej Łodzi.
© ZWiK w ŁodziGraniczna rzeczka między Bałutami a Łodzią
Rzeczka Ostroga pełniła również funkcję granicy między miastem Łódź a wsią Bałuty. Jej przebieg przecinał ulicę Łagiewnicką przy Berlińskiego oraz Zgierską w miejscu, gdzie dziś znajduje się kapliczka graniczna.
Ostroga stała się graniczną rzeczką oddzielającą miasto Łódź od wsi Bałuty. Dziś bez trudu odnajdziemy domy wzniesione przy kanale dawnej strugi i tym samym bałucko-łódzkiej granicy
mówi Miłosz Wika.
Z czasem, w związku z rozbudową cmentarza, konieczne było przesunięcie cieku. Na początku XX wieku ukryto go w betonowym kanale, który omijał nekropolię łukiem.
© ZWiK w ŁodziKanał na mapie z 1897 roku
Odkryty fragment kanału jest widoczny na historycznej mapie Łodzi z 1897 roku. Przecinał ulicę Lutomierską na wysokości Komendy Wojewódzkiej Policji, a następnie kierował się przez zieleniec i ogrody działkowe do ulicy Drewnowskiej, gdzie wpadał do rzeki Łódki.
To właśnie fragment tego kanału odkryliśmy na ulicy Zachodniej przy Bazarowej. Jest on widoczny na mapie Łodzi z 1897 roku. Przecinał ulicę Lutomierską na wysokości Komendy Wojewódzkiej Policji i dalej kierował się przez współczesny zieleniec oraz ogrody działkowe do ulicy Drewnowskiej i rzeki Łódki
opisuje przebieg rzeki Miłosz Wika.
Jeszcze po II wojnie światowej istniał tam otwarty kanał zwany „rowem lutomierskim”, który figuruje na planach ZWiK i Archiwum Państwowego w Łodzi.
© AP w ŁodziTo nie jedyny dopływ rzeki Łódki
Ostroga nie jest jedynym zapomnianym dopływem rzeki Łódki. W ostatnich latach udało się odnaleźć ślady po dwóch innych ciekach: jednym od Piotrkowskiej oraz drugim, który płynął wzdłuż ulicy Pomorskiej i wpadał do Łódki w rejonie skrzyżowania ulic Północnej i Kilińskiego.
Jeszcze po II wojnie światowej między ul. Lutomierską i Drewnowską istniał otwarty kanał zwany »rowem lutomierskim«. Jest on na planach ZWiK i Archiwum Państwowego w Łodzi
przypomina Miłosz Wika.
Znaczenie odkrycia dla historii miasta
Odkrycie zapomnianego dopływu rzeki Łódki to nie tylko ciekawostka hydrologiczna, ale także ważny element w rekonstrukcji historycznej topografii miasta. Dzięki pracy zespołu ZWiK i pasji lokalnych historyków, Łódź odzyskuje fragmenty swojej wodnej przeszłości, które przez dekady pozostawały ukryte pod warstwami betonu i ziemi.
© ZWiK w ŁodziChoć trudno w to dzisiaj uwierzyć, to przez Łódź przepływa kilkadziesiąt rzek i rzeczek. Większość z nich w centrum miasta płynie dziś w kanałach podziemnych, co jest efektem intensywnej urbanizacji i rozwoju przemysłu w XIX i XX wieku. Jeśli chcesz, mogę przygotować mapę hydrograficzną Łodzi z zaznaczeniem tych cieków.
Rzeki w Łodzi
W zlewni Wisły:
- Bzura
- Łagiewniczanka – dopływ rzeki Bzura
- Sokołówka – dopływ rzeki Bzura
- Brzoza – dopływ rzeki Sokołówka
- Wrząca – dopływ rzeki Sokołówka
- Zimna Woda – dopływ rzeki Sokołówka
- Aniołówka – dopływ rzeki Zimna Woda
- Miazga – dopływ rzeki Wolbórka (zasila Pilicę)
- Kiełmiczanka – dopływ rzeki Moszczenica
- Czerniawka – dopływ rzeki Ciosenka
W zlewni Odry
- Ner
- Gadka – dopływ rzeki Ner
- Dobrzynka – dopływ rzeki Ner
- Jasieniec – dopływ rzeki Ner
- Jasień – dopływ rzeki Ner
- Lamus – dopływ rzeki Jasień
- Karolewka – dopływ rzeki Jasień
- Olechówka – dopływ rzeki Jasień
- Augustówka – dopływ rzeki Olechówka
- Wólka – dopływ rzeki Jasień
Dopływy rzeki Łódki:
- Łódka – dopływ Neru
- Bałutka – dopływ rzeki Łódki
- Stoczanka – dopływ rzeki Łódki
- Ostroga – dopływ rzeki Łódki
- Łodzia – dopływ rzeki Łódki
Historyczne i skanalizowane cieki wodne
- Dąbrówka – obecnie całkowicie skanalizowana, płynie wzdłuż ul. Dąbrowskiego
- Lubczyna – dopływ Neru, w granicach Łodzi ma znikomy przepływ
- Leśniczanka – dopływ Łagiewniczanki, płynie przez las Łagiewnicki
- Ciek od Piotrkowskiej – historyczny dopływ Łódki
- Struga Pomorska – dawny ciek wpadający do Łódki przy ul. Północnej i Kilińskiego
