Muzeum Sztuki w Łodzi ogłosiło w sobotę 18 października wieczorem werdykt jury dotyczący nagrody im. Katarzyny Kobro. Laureatką w 2025 roku została Joanna Rajkowska. Artystka, której dzieła trwale wpisały się w polski i międzynarodowy krajobraz sztuki, otrzymała to cenne wyróżnienie za wybitną i konsekwentną postawę twórczą.
Jurorzy podkreślili jej zdolność do poruszania najbardziej aktualnych problemów społeczno-politycznych oraz wyjątkową empatię, jaką artystka kieruje do odbiorców swojej sztuki. Joanna Rajkowska, poprzez swoje projekty, skutecznie burzy konwencjonalne podziały między galerią a życiem codziennym, czyniąc przestrzeń miejską płaszczyzną do dialogu i wspólnego doświadczania.
Taka wizja sztuki doskonale wpisuje się w pierwotną ideę nagrody. Wyróżnienie powstało w 2001 roku z inicjatywy prof. Józefa Robakowskiego, który, wraz z Niką Strzemińską (córką patronki), pragnął uhonorować tych, którzy, podobnie jak Katarzyna Kobro, łączą odważne eksperymenty formalne z głęboką wrażliwością na społeczne aspekty twórczości.
Nagroda im. Katarzyny Kobro 2025 nie jest jedynie hołdem dla przeszłości, ale przede wszystkim docenieniem tych twórczyń i twórców, którzy aktywnie kształtują przyszłość sztuki, wytrwale poszukując nowych form odpowiedzi na kluczowe pytania dotyczące jej roli we współczesnym świecie.
Jury docenia uniwersalny język i profetyczność
W imieniu jury, złożonego z artystów i artystek – Bożenny Biskupskiej (przewodniczącej), dr hab. Karoliny Breguły, prof. Katarzyny Józefowicz, Marii Morzuch i prof. dr. hab. Marcina Berdyszaka – ogłoszono oficjalną laudację. Zespół jurorów wyraźnie zaznaczył, co zadecydowało o wyborze tegorocznej laureatki.
Nagrodę Katarzyny Kobro w 2025 roku postanowiliśmy przyznać Joannie Rajkowskiej za uniwersalność języka jej sztuki i konsekwentne włączanie szerokiej publiczności do dyskusji podejmujących najbardziej aktualne treści. Doceniamy ją za niezwykłą intuicję w diagnozowaniu rzeczywistości społeczno-politycznej, profetyczność jej działań, empatię wobec odbiorców i użytkowniczek jej prac. Praktykowane przez Joannę Rajkowską działanie w przestrzeniach otwartych przypomina, że sztuka jest przestrzenią wymiany i ćwiczeniem spoglądania na otaczającą nas rzeczywistość z nieznanych nam perspektyw, daje pretekst do współbycia, a przez to kształtuje najistotniejsze dzisiaj narzędzia komunikacji społecznej.
Jury w swojej ocenie podkreśliło, że twórczość Rajkowskiej wykracza poza tradycyjne ramy, zyskując wymiar proroctwa i jednocześnie stanowiąc platformę do wymiany poglądów.
Rewolucja w przestrzeni miejskiej: od palmy do tlenu
Joanna Rajkowska (ur. 1968) studiowała historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz malarstwo w pracowni słynnego prof. Jerzego Nowosielskiego w Krakowie. Jej dorobek obejmuje rzeźby, obiekty, akcje, fotografie i interwencje w przestrzeni publicznej. Artystka od lat udowadnia, że sztuka potrafi być skutecznym katalizatorem zmian społecznych i kulturowych.
Do jej najbardziej rozpoznawalnych i dyskutowanych dzieł należy instalacja „Pozdrowienia z Alei Jerozolimskich” (2002), znana szerzej jako Palma na warszawskim Rondzie de Gaulle’a. Praca ta, z pozoru prosta, wywołała burzliwą debatę na temat polskiej tożsamości, dziedzictwa historycznego i stosunku do Wschodu. Palma, jako symbol egzotyki i utopijnych marzeń, stała się ikoną Warszawy i żywym pomnikiem sztuki zaangażowanej.
Innym znaczącym projektem jest „Dotleniacz” (2007), sztuczny staw z roślinnością, który powstał na placu Grzybowskim w Warszawie. Instalacja nie tylko dosłownie dotleniała przestrzeń w centrum miasta, ale przede wszystkim prowokowała do refleksji nad ekologią miejską, komercjalizacją przestrzeni publicznej i potrzebą wspólnych, nieformalnych miejsc spotkań. Podobny ładunek emocjonalny niosła praca „Wymuszając cud” – artystka stale stosuje te poetyckie interwencje, by przekształcać miasto w swoistą galerię, dostępną dla każdego.
Joanna Rajkowska w wyjątkowy sposób łączy wrażliwość społeczną, refleksję historyczną i kreatywną interwencję, za co już wcześniej zdobyła uznanie, w tym Paszport „Polityki” w 2007 roku.
Tradycja i solidarność artystów
Nagroda im. Katarzyny Kobro ma wyjątkowe znaczenie dla polskiego środowiska artystycznego, ponieważ odwołuje się do tradycji solidarności twórców, która leżała u podstaw powstania Muzeum Sztuki w Łodzi.
Nagrodę przyznaje się oddolnie, a każdego roku jury składa się z artystek i artystów, co podkreśla jej autentyczny, środowiskowy charakter. Początkowo (w latach 2001–2009) wręczana w Galerii Wschodniej, od 2011 roku na stałe zadomowiła się w Muzeum Sztuki w Łodzi, zyskując tym samym dodatkowy wymiar instytucjonalny. Partnerem tegorocznej edycji jest Fundacja Rodziny Staraków.
Lista dotychczasowych laureatów stanowi przekrój przez najistotniejsze postawy polskiej sztuki współczesnej, potwierdzając prestiż wyróżnienia. Obejmuje ona m.in. Teresę Murak, Zbigniewa Dłubaka, Krzysztofa Wodiczko, Natalię LL, Cezarego Bodzianowskiego, Jadwigę Sawicką, Cecylię Malik, Koji Kamoji, Elżbietę Jabłońską i Ewę Zarzycką.
Przyznanie nagrody Joannie Rajkowskiej kontynuuje ten zaszczytny trend, doceniając sztukę, która odważnie wkracza w codzienność i zmienia sposób, w jaki myślimy o otaczającej nas rzeczywistości.
