W 2025 roku Łódź obchodzi wyjątkowy jubileusz – stulecie budowy miejskiej kanalizacji, która odmieniła życie mieszkańców i zapoczątkowała nową erę w rozwoju infrastruktury miejskiej. Budowa łódzkich kanałów była odpowiedzią na dramatyczne warunki sanitarne, które na początku XX wieku zagrażały zdrowiu i życiu łodzian.
Początki kanalizacji w Łodzi
W 1924 roku powołano w łódzkim magistracie Oddział Kanalizacji i Wodociągów, który miał zająć się projektowaniem i realizacją sieci kanalizacyjnej. Prace rozpoczęły się w maju 1925 roku, a ich podstawą były plany przygotowane już w 1909 roku przez brytyjskiego inżyniera sir Williama Heerleina Lindleya.
Ze względu na agresywne ścieki przemysłowe, Lindley zaprojektował ceglane kanały ze spodami kamionkowymi, odporne na działanie kwasów. Pracami kierował inżynier Stefan Skrzywan, zdobywając fundusze i dotacje potrzebne na realizację kolejnych etapów budowy. Wykopy pod instalację wodno-kanalizacyjną wykonywano ręcznie, zatrudniając 3000 robotników. Przyjęty plan przewidywał budowę 120 kilometrów kanałów
Kanały symbolem cywilizacyjnego postępu
Budowa łódzkich kanałów rozpoczęła się od dwóch głównych kolektorów wzdłuż rzek Jasienia i Karolewki. Ścieki z centrum i południa miasta miały trafiać do oczyszczalni na Lublinku, która rozpoczęła pracę w 1930 roku. Pierwsza kamienica została przyłączona do sieci kanalizacyjnej w 1927 roku.
W okresie międzywojennym budowa łódzkich kanałów była traktowana jako priorytet – poprawa warunków sanitarnych miała bezpośredni wpływ na zdrowie mieszkańców. Tam, gdzie pojawiała się kanalizacja, liczba zachorowań spadała, a koszty leczenia malały.
Budowa łódzkich kanałów na filmie
W archiwach odnaleziono unikalny film dokumentujący budowę kanałów, nagrany przez amerykańskich filmowców w 1927 roku. Pokazuje on ciężką pracę łodzian przy wykopach i murarskich konstrukcjach kanałów. Film ten stanowi bezcenne świadectwo epokowego wysiłku lokalnego samorządu.
Archiwalny film z budowy łódzkich kanałów został odnaleziony w USA, w zbiorach Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Nagranie pochodzi z 1927 roku i dokumentuje wizytę amerykańskiej Polonii w Łodzi, podczas której filmowcy uwiecznili prace przy wykopach i budowie kolektorów ściekowych.
Film został poddany cyfrowej obróbce przez Filmotekę Narodową i Instytut Pamięci Narodowej, a jego fragmenty mają być częścią dokumentu przygotowywanego z okazji jubileuszu łódzkiej kanalizacji.
Współczesna sieć kanalizacyjna
Dziś Łódź dysponuje ponad 2000 km kanałów, z czego 250 km to zabytkowe kanały murowane. Prace remontowe prowadzone są głównie zimą, by uniknąć zalania kolektorów deszczówką. ZWiK Łódź kontynuuje modernizację sieci, dostosowując ją do rosnących potrzeb mieszkańców i surowszych norm środowiskowych.
Budowa łódzkich kanałów to nie tylko historia walki z fetorem i epidemiami, ale także opowieść o determinacji, innowacji i cywilizacyjnym skoku, który zmienił oblicze miasta. Jubileusz 100-lecia kanalizacji miejskiej w Łodzi to doskonała okazja, by docenić wysiłek pokoleń, które stworzyły fundamenty nowoczesnej infrastruktury.
